เกษตรต้นแบบผลิตอาหารปลอดภัยระดับครัวเรือน
แหล่งเรียนรู้ เกษตรกรต้นแบบผลิตพืชอาหารปลอดภัย ระดับครัวเรือน
ส่วนที่ ๑ ข้อมูลแหล่งเรียนรู้
๑.๑ แนวคิดของแหล่งเรียนรู้
โดยพื้นฐานครอบครัวดั่งเดิมเป็นเกษตรกร ทำนาและปลูกผักเพื่อการยังชีพ เมื่อสมรสแล้วจึงแยกครอบครัวมาเลี้ยงชีพ โดยครอบครัวใหม่ไม่มีที่ดินเป็นของตนเอง จึงเริ่มต้นจากการเช่าที่ดินผู้อื่นทำนาปี เนื่องจากเหตุผลด้านชลประทานซึ่งทำได้เพาะปลูกได้เพียงปีละครั้ง จากการทำนาทำให้มีข้าวไว้บริโภคในครัวเรือน ส่วนที่เหลือก็ขายให้กับโรงสีจึงมีรายได้เข้ามาบ้าง แต่ไม่เพียงพอต่อการใช้จ่ายในครอบครัว จึงได้ขอเช่าที่ดินเพิ่มเพื่อปลูกพืชหมุนเวียน ให้มีรายได้ในระหว่างรอรายได้จากนาข้าว ไว้เป็นรายได้หมุนเวียน จึงเลือกปลูกถั่วผักยาวเป็นหลักเนื่องจากถั่วฝักยาวมีช่วงเวลาให้ผลผลิตเร็วเพียง ๖๐ วันสามารถให้ผลผลิตออกสู่ตลาดได้ และมีช่วงเวลาให้ผลิต ๓๐ วัน รวมอายุถั่วฝักยาว ๙๐ วัน โดยเริ่มปลูกถั่วฝักยาวแปลงที่ ๑ ก่อน หลังจากนั้นอีก ๓๐ วันจะปลูกถั่วฝักยาวแปลงที่ ๒ และอีก ๓๐ วันจะปลูกถั่วฝักยาวแปลงที่ ๓ และแปลงที่ ๔ ต่อไป เมื่อถั่วแปลงที่ ๑ เริ่มให้ผลผลิตในวันที่ ๖๐ และให้ผลผลิตเป็นระยะเวลาประมาณ ๓๐ วันต้นจะโทรม ถั่วแปลงที่ ๒ ก็จะเริ่มให้ผลผลิตพอดี ทำให้มีผลผลิตต่อเนื่องทั้งปี โดยปลูกหมุนเวียนแบบนี้ตลอดทั้งปี โดยจะมีระยะเวลาพักแปลงปลูกในแต่ละแปลงอย่าง ๓ เดือนในหนึ่งปี ต้นถั่วที่แห้งโทรมจะถูกไถกลบลงในแปลงปลูกเพื่อเป็นปุ๋ยธรรมชาติในดินต่อไป เมื่อมีรายได้หมุนเวียนตลอดปีทำให้มีเงินสะสม จึงได้นำเงินสะสมไปขอซื้อที่ดินเป็นของตนเอง การใช้แรงงานในครอบครัวทำให้ลดค่าจ้างแรงงานและสามารถฝึกลูกหลานให้มีทักษะในด้านการเกษตรทำให้รู้รักและภาคภูมิใจในผืนดินแต่ละแปลงที่ได้มาด้วยความยากลำบาก เมื่อมีที่ดินมากขึ้นจึงมีการจัดสรรประโยชน์หลากหลายมากขึ้น โดยแยกที่ดินเป็นส่วนๆ ส่วนที่ ๑ ปลูกข้าวเพื่อไว้บริโภคในครัวเรือนที่เหลือขายให้โรงสี ส่วนที่ ๒ ปลูกพืชระยะกลางได้แก่ อ้อย ซึ่งรายได้จากอ้อยปีละหนึ่งครั้งจะเป็นรายได้ที่เป็นก้อนใหญ่เก็บไว้เป็นทุนสำหรับค่าจ่ายก้อนโตๆ เช่นค่าเล่าเรียนบุตร ซื้อที่ดิน หรือลงทุนในรูปแบบอื่นๆ ส่วนที่ ๓ ปลูกถั่วฝักยาวหมุนเวียนเพื่อรองรับค่าใช้จ่ายตลอดทั้งปี ส่วนที่ดินหัวไร่ปลายนาก็มีการปลูกผลไม้ เช่น มะม่วง กล้วย และปลูกไผ่ไว้ใช้ประโยชน์ทั่วไปแล้วหน่อไม้ขายอีกด้วย และปัจจุบันได้มีการปรับเปลี่ยนพื้นที่การทำประโยชน์ไปตามสภาวะโอกาส จึงเปลี่ยนเป็นปลูกชะอม มีค่าใช้จ่ายน้อย ดูแลง่าย ให้ผลผลิตที่ยาวนาน ปลูกครั้งเดียวสามารถเก็บผลผลิตได้หลายปีแทน
๑.๒ ผลที่เกิดขึ้นจากการแก้ไขปัญหาเป้าหมาย
๑.๒.๑ สร้างแหล่งอาหารปลอดภัยในชุมชน
๑.๒.๒ สร้างอาชีพให้กับคนในชุมชน
๑.๒.๓ ทำให้ชุมชนรวมกลุ่มกิจกรรมสร้างสรรค์ก่อให้เกิดชุมชนที่เข้มแข็งมีการช่วยเหลือเกื้อกูลกัน
๑.๓ วิธีการดำเนินงาน
๑.๓.๑ มีการกำหนดทิศทางสุขภาพของคนในชุมชน
๑.๓.๒ แหล่งเรียนรู้มีหลักการแนวคิดอย่างไร
๑.๓.๓ ผลกระทบจากการดำเนินกิจกรรมมีผลกระทบต่อสุขภาพอย่างไร
๑.๓.๔ มีหน่วยงานองค์กรกลุ่มช่วยสนับสนุนอะไรบ้างอย่างไร
๑.๓.๕ การจัดการคนงานเงินจัดการอย่างไร
๑.๓.๖ การดำเนินกิจกรรมก่อให้เกิดประโยชน์อย่างไร
๑.๓.๗ มีการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วม
๑.๔ การขยายผลการดำเนินงาน
ส่วนที่ ๒ กระบวนการเรียนรู้
๒.๑ วิทยากรแหล่งเรียนรู้ (ชื่อ - สกุล , ตำแหน่ง)
๒.๑.๑ นางพจนา จันทร
๒.๑.๒ นายบุญธรรม จันทร
๒.๒ จุดประสงค์การเรียนรู้
๒.๒.๑ เพื่อให้ผู้มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้การบริหารจัดการแหล่งปฏิบัติการเกษตรกรต้นแบบผลิตพืชอาหารปลอดภัยระดับครัวเรือน ภายใต้แนวคิดการมีส่วนร่วม
๒.๒.๒ เพื่อให้มีผู้มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทราบถึงกระบวนการแนวทางการพัฒนาแหล่งเรียนรู้กิจกรรมโครงการนำไปสู่การพัฒนาแหล่งเรียนรู้
๒.๒.๓ เพื่อให้ผู้มาเรียนรู้แนวคิดแนวทางการขับเคลื่อนกลุ่มกิจกรรมหรือแหล่งเรียนรู้อย่าง ต่อเนื่องยั่งยืน
๒.๒.๔ เพื่อให้ผู้มาเรียนรู้ได้นำแนวคิดและแนวทางปฏิบัติไปปรับใช้ในพื้นที่ของตนเองได้ต่อไป
๒.๓ กิจกรรมการเรียนรู้
๒.๓.๑ แนะนำตัววิทยากรและแนะนำคณะผู้มาศึกษาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับทีมวิทยากร (๕ นาที ๓๐ คน)
๒.๓.๒ เกริ่นนำแนวคิด ความเป็นมาของแหล่งปฏิบัติการเกษตรกรต้นแบบผลิตพืชอาหารปลอดภัยระดับครัวเรือน (๑๐ นาที ๓๐ คน)
๒.๓.๓ เรียนรู้ฐานที่ ๑ บรรยายเรื่อง ชมผลิตภัณฑ์ประกอบการเล่าเรื่อง วิธีการจัดสรรการใช้ประโยชน์ในที่ดินขนาดย่อย แนวคิดการจัดการเศรษฐกิจภาคครัวเรือน (๑๕ นาที ฐานละ ๑๕ คน)
๒.๓.๔ เรียนรู้ฐานที่ ๒ สรุปผลที่เกิดขึ้นจากกระบวนการคิด (๑๕ นาที ฐานละ ๑๕ คน)
๒.๓.๕ ร่วมแลกเปลี่ยนการเรียนรู้ ซักถามข้อสงสัย ประโยชน์ที่เกิดขึ้น สรุปผลที่ได้จากการเรียนรู้ การนำไปปรับใช้กับพื้นที่ และตำบล ข้อสงสัยในการเรียนรู้ (๑๐ นาที)
๒.๓.๖ สรุปกระบวนการเรียนรู้ กล่าวขอบคุณทีมวิทยากร (๕ นาที)
๒.๔. สื่ออุปกรณ์การเรียนรู้
๒.๔.๑ ไวนิลแสดงแนวคิดการบริหารจัดการแบบผู้นำมีส่วนร่วมของเทศบาลตำบลเจ็ดเสมียน
๒.๔.๒ เอกสารคู่มือ
๒.๔.๓ ภาพกิจกรรม
๒.๕. กลุ่มเป้าหมายที่ต้องการสร้างการเรียนรู้
๒.๕.๑ ผู้นำ/ประชาชนในหมู่บ้าน
๒.๕.๒ ประชาชนในและนอกพื้นที่ตำบลเจ็ดเสมียน
๒.๕.๓ ผู้ที่สนใจในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
๒.๕.๔ เครือข่ายของศูนย์จัดการเครือข่ายสุขภาวะชุมชน(ศจค.)ตำบลเจ็ดเสมียน